ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಾಲ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: …
1 min read
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಾಲ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಬಾಲ ನ್ಯಾಯ (ಮಕ್ಕಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಆರೈಕೆ) ಕಾಯಿದೆ, 2015 ರ ಪರಿಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯದಲ್ಲಿ.
ಪೀಠಿಕೆ
ಭಾರತದ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಲ ನ್ಯಾಯವು ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ಆದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಅಪರಾಧವೆಸಗಿದ ಮಗುವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಪರಾಧಿಯಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸದೆ, ಆತನಿಗೆ ವಿಶೇಷ ರಕ್ಷಣೆ, ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿ ಒದಗಿಸುವುದು ಆಧುನಿಕ ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ತತ್ವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಚಿತವಾದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾನೂನು ಬಾಲ ನ್ಯಾಯ (ಮಕ್ಕಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಆರೈಕೆ) ಕಾಯಿದೆ, 2015 ಆಗಿದೆ. ಈ ಕಾಯಿದೆಯು 2000ರ ಕಾಯಿದೆಯಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ನ್ಯೂನತೆಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿ, ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಈ ಬರಹವು ಕಾಯಿದೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು, ಅದರ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿನ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ದಾರಿಗಳ ಕುರಿತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು 2015ರ ಕಾಯಿದೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ
ಭಾರತದ ಬಾಲ ನ್ಯಾಯದ ಇತಿಹಾಸವು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಡಳಿತದಿಂದಲೇ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧವೆಸಗಿದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸುಧಾರಣಾ ಗೃಹಗಳಿಗೆ (Reformatory Schools) ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 2000ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಬಾಲ ನ್ಯಾಯ ಕಾಯಿದೆ, ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಂದಿತು. ಆದರೂ, 2012ರ ದೆಹಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಿಯೊಬ್ಬ ಬಾಲಾಪರಾಧಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಅಪರಾಧದ ಗಂಭೀರತೆ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸಿನ ಮಿತಿಗಳ ಕುರಿತು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಘಟನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚು ಕಠಿಣ ಆದರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಕಾನೂನಿನ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮನಗಂಡು 2015ರ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.
ಕಾಯಿದೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಸೆಕ್ಷನ್‌ಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ
1. ಅಪರಾಧಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ:
2015ರ ಕಾಯಿದೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಗಂಭೀರತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುವುದು:
* ಸಣ್ಣ ಅಪರಾಧಗಳು (Petty Offenses): ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡುವ ಅಪರಾಧಗಳು.
* ಗಂಭೀರ ಅಪರಾಧಗಳು (Serious Offenses): 3 ರಿಂದ 7 ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಅರ್ಹವಾದ ಅಪರಾಧಗಳು.
* ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಅಪರಾಧಗಳು (Heinous Offenses): 7 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಅಪರಾಧಗಳು. ಈ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಚಾರಣೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು.
2. ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವಗಳು (General Principles – ಸೆಕ್ಷನ್ 3):
ಕಾಯಿದೆಯು ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ 11 ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು:
* ಮಗುವಿನ ಉತ್ತಮ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ತತ್ವ (Principle of Best Interest of the Child): ಇದು ಎಲ್ಲ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದ್ದು, ಮಗುವಿನ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದು ಉತ್ತಮವೋ ಅದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವುದು.
* ಗೌರವ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯದ ತತ್ವ (Principle of Dignity and Worth): ಪ್ರತಿ ಮಗುವನ್ನೂ ಗೌರವದಿಂದ ಕಾಣುವುದು ಮತ್ತು ಅದರ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು.
* ಪುನರ್ವಸತಿ ಮತ್ತು ಮರುಸೇರ್ಪಡೆಯ ತತ್ವ (Principle of Rehabilitation and Reintegration): ಮಗುವನ್ನು ಸಮಾಜದಿಂದ ದೂರವಿಡುವ ಬದಲು, ಮತ್ತೆ ಅದರ ಭಾಗವಾಗಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುವುದು.
3. ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ರಚನೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ:
ಕಾಯಿದೆಯು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿದೆ:
* ಬಾಲ ನ್ಯಾಯ ಮಂಡಳಿ (Juvenile Justice Board – JJB): ಕಾನೂನಿನ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿರುವ ಮಕ್ಕಳ (Children in Conflict with Law) ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮಂಡಳಿಯು ಒಬ್ಬ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮೆಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ.
* ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಮಿತಿ (Child Welfare Committee – CWC): ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಮಕ್ಕಳ (Children in Need of Care and Protection) ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಕ್ಕಳು, ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
4. 16-18 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳ ವಿಚಾರಣೆ ಕುರಿತು ವಿವಾದ:
2015ರ ಕಾಯಿದೆಯ ಅತ್ಯಂತ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಅಂಶವೆಂದರೆ, 16-18 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳು ‘ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಅಪರಾಧ’ ಎಸಗಿದರೆ, ಅವರನ್ನು ವಯಸ್ಕರಂತೆ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು. ಈ ವಿಭಾಗವು ಬಾಲ ನ್ಯಾಯದ ಮೂಲ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ವಾದಿಸಿದರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಇದು ಸಮಾಜದ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಒಂದು ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಮ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾಯಿದೆಯು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಾಲ ನ್ಯಾಯ ಮಂಡಳಿ ನಡೆಸುವ ಆಳವಾದ ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ತನಿಖೆಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಈ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಫಾರಸುಗಳು
ಕಾಯಿದೆಯ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಪ್ರಶಂಸನೀಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸವಾಲುಗಳಿವೆ:
* ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಕೊರತೆ: ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಬಾಲಗೃಹಗಳು, ವೀಕ್ಷಣಾ ಗೃಹಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಗೃಹಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಂದ ವಂಚಿತವಾಗಿವೆ.
* ಅನುಭವಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಕೊರತೆ: ಬಾಲಾಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಪೊಲೀಸರು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಕೊರತೆ ಇದೆ.
* ಸಮನ್ವಯದ ಕೊರತೆ: JJB ಮತ್ತು CWC ನಡುವೆ, ಹಾಗೂ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸರ ನಡುವೆ ಸಮನ್ವಯದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ವಿಳಂಬವಾಗುತ್ತವೆ.
* ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಂಕ: ಪುನರ್ವಸತಿ ಪಡೆದು ಹೊರಬಂದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಮಾಜವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಇದು ಅವರ ಮರುಸೇರ್ಪಡೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ತೀರ್ಮಾನ
ಬಾಲ ನ್ಯಾಯ (ಮಕ್ಕಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಆರೈಕೆ) ಕಾಯಿದೆ, 2015 ಭಾರತದ ಬಾಲ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಗತಿಪರ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಶಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ಪುನರ್ವಸತಿಯತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸುವ ಒಂದು ದೃಢವಾದ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ. ಆದರೆ, ಕಾಯಿದೆಯ ನಿಜವಾದ ಯಶಸ್ಸು ಅದರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜ ಎರಡೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ, ಈ ಕಾಯಿದೆಯು ಪ್ರತಿ ಮಗುವಿಗೂ ನ್ಯಾಯ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. ಅನುಭವಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ತರಬೇತಿ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವಂತಹ ಕ್ರಮಗಳು ಈ ಕಾಯಿದೆಯ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿವೆ.
ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತ ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಕಳಕಳಿಯ ವಿನಂತಿ
ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ನಾವು ಸದಾಸಿದ್ಧ, ನೀವು ಕೈಜೋಡಿಸುವಿರಾ?ಬರಹ…..
✍️ಆಶಾ ಸಂತೋಷ್ ಮೂಡಿಗೆರೆ
About Author
